Safran, dünyanın en değerli baharatlarından biri olarak bilinmektedir. Kendine özgü aroması, rengi ve içeriğindeki biyoaktif bileşenler sayesinde hem gastronomide hem de geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılmaktadır. Özellikle Çin, Ayurveda ve Fars tıbbında safran; ruh hali desteği, zihinsel performans, enerji ve genel iyilik hali amacıyla geleneksel olarak tercih edilmiştir.
Son yıllarda ise safran, yalnızca geleneksel kullanım alanlarıyla değil, bilimsel araştırmalarla da dikkat çekmektedir. Özellikle son 20 yılda yapılan çok sayıda preklinik ve klinik çalışma; safranın ve aktif bileşenlerinin nörolojik sağlık, ruh hali, hafıza ve genel yaşam kalitesi üzerindeki potansiyel etkilerini incelemiştir.
Safranın sağlık üzerindeki etkilerinin, içerdiği güçlü biyoaktif bileşenlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bunların başlıcaları; krokin, safranal, pikrokrosindir. Bu bileşenler antioksidan özellik göstermelerinin yanı sıra, merkezi sinir sistemi üzerinde de etkili olabilmektedir. Araştırmalar, bazı safran bileşenlerinin yüksek biyoyararlanıma sahip olduğunu ve kan-beyin bariyerini geçebildiğini göstermektedir.
Çok sayıda preklinik ve klinik çalışma, safran ve biyoaktif bileşenlerinin (safranal, krokin ve pikrokrosin) nöroprotektif, anksiyolitik, antidepresan, öğrenme ve hafıza geliştirici etkilerini desteklemiştir.
Safran ve Depresyon
Safranla ilgili en dikkat çekici araştırma alanı ruh hali üzerinedir. Yapılan bilimsel çalışmalarda, safranın özellikle depresif belirtiler ve anksiyete semptomları üzerindeki potansiyel etkileri incelenmiştir.
On farklı bilimsel çalışmada safran, depresyon tedavisinde reçete edilen ilaçlarla karşılaştırılmıştır; safranın bu hastalardaki etkisi, ilaçlardan kaynaklanan yanıtlardan farklı bulunmamıştır; bu da safranın depresyon semptomlarını antidepresan ilaçlarla karşılaştırılabilir şekilde iyileştirdiğini göstermektedir.
Safran ve Bilişsel Performans
Safran yalnızca ruh hali değil, bilişsel performans alanında da araştırılmaktadır. Preklinik ve klinik çalışmalar; öğrenme, hafıza ve odaklanma üzerinde olumlu etkiler olabileceğine işaret etmektedir.
Araştırmalar özellikle öğrenme kapasitesi, dikkat süresi, kısa süreli hafıza, zihinsel performans üzerinde destekleyici etkiler olabileceğini göstermektedir.
Bu nedenle safran, günümüzde beyin sağlığını desteklemeye yönelik formüllerde de ilgi gören bitkisel bileşenlerden biri haline gelmiştir.
Safran ve Uyku İlişkisi
Safranın uyku süresi ve uyku kalitesi üzerinde de olumlu etkileri olabileceği düşünülmektedir. Yapılan araştırmalar, safranın aktif bileşenleri olan krokin ve safranalın rahatlama hissini destekleyebileceğini ve uyku düzeni üzerinde faydalı etkiler oluşturabileceğini göstermektedir.
Bazı çalışmalar, safranın uykuya geçiş sürecini destekleyebileceğini, uyku süresini artırabileceğini, daha kaliteli uykuya katkı sağlayabileceğini bildirmektedir.
Safranın ruh hali ve stres üzerindeki potansiyel etkileri düşünüldüğünde, uyku kalitesine sağladığı katkının da bu mekanizmalarla ilişkili olabileceği değerlendirilmektedir.
Safran ve Alzheimer
Klinik çalışmalar, safranın Alzheimer hastalığı üzerindeki etkilerinin umut verici olabileceğini göstermektedir. Hafif ve orta düzey Alzheimer hastalarında yapılan bazı çalışmalarda safranın, standart ilaç tedavilerine benzer düzeyde bilişsel iyileşme sağlayabildiği ve daha az yan etkiyle ilişkili olduğu bildirilmiştir.
Genel olarak mevcut kanıtlar, safranın hafıza ve bilişsel işlevlerin desteklenmesinde potansiyel faydalar sağlayabileceğini düşündürmektedir.
Kaynak:
https://journals.lww.com/nutritiontodayonline/fulltext/2020/11000/Saffron__Potential_Health_Benefits.9.aspx
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10408398.2020.1857682?scroll=top&needAccess=true
https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/11786388231160317?__cf_chl_tk=WvYbKnNoDjxUAgZXn.NQooY2zvfvztTj6J6ltPJ4d5A-1778763425-1.0.1.1-cL1guMktCTB1e7W6JbsnglsXmyjDxxH5LjwfnWR1Q.8
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9464341/
Uzm. Dyt. Özge YEŞİLTAŞ EREN
